Từ A - Z về bệnh ung thư máu

Từ A - Z về bệnh ung thư máu
Ung thư máu là một căn bệnh nguy hiểm bao gồm ung thư bạch cầu, u tủy, ung thư hạch (lymphoma). Dấu hiệu bệnh ung thư máu rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh khác như chảy máu cam, khó thở, bầm tím,...

1. Ung thư máu là gì?

Ung thư máu phân loại khá phức tạp, tuy nhiên chủ yếu bao gồm 3 dạng là:

- Bệnh bạch cầu

- Lymphoma : đây là sự phát triển quá mức của tế bào lympho, điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống bạch huyết của cơ thể

- Đau tủy: là sự tăng sinh quá mức của tế bào plasma – đây là tế bào có chức năng sinh ra kháng thể bảo vệ cơ thể

Ung thư máu là căn bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Tùy thuộc vào các độ tuổi khác nhau mà khả năng mắc ung thư máu cũng khác nhau. Ở trẻ em thường gặp bạch cầu cấp dòng lympho, ở người lớn từ 40 – 60 thường gặp bạch cầu cấp dòng tủy hay bạch cầu mạn dòng tủy và người trên 60 tuổi thường gặp bạch cầu mạn dòng lympho.

2. Dấu hiệu của ung thư máu

Dấu hiệu nhận biết ung thư máu ở giai đoạn đầu, các triệu chứng của ung thư máu khá mơ hồ, không rõ rệt và dễ gây nhầm lẫn. Ở các giai đoạn sau, bệnh nhân ung thư máu có thể có một số các dấu hiệu sau:

- Sốt

Sốt là một dấu hiệu có thể nhận thấy ở hầu hết các bệnh nhân ung thư máu. Tuy nhiên, dấu hiệu này rất dễ bị bỏ qua do dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường khác. Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể chống lại các nhiễm trùng xâm nhập. Khi chất lượng bạch cầu bị giảm bởi ung thư máu, khả năng chống sự xâm nhập và tấn công của vi khuẩn sẽ giảm mạnh.

- Chảy máu cam

Chảy máu cam là hiện tượng khá phổ biến và bởi nhiều nguyên nhân thông thường, nhưng nếu máu chảy ồ ạt, thường xuyên, xảy ra liên tục trong nhiều ngày thì đây có thể là một dấu hiệu của ung thư máu.

Chảy máu cam là hệ quả của việc giảm số lượng tiểu cầu trong thành phần máu, do đó máu khó đông. Nếu có tình trạng này bạn nên đến các cơ sở khám chữa bệnh để tầm soát ung thư máu.

- Đau bụng

Đau bụng là kết quả của việc những tế bào ung thư máu tích tụ lại trong thận, gan và lá lách khiến bụng to ra và đau. Đây cũng có thể coi là một dấu hiệu của ung thư máu.

- Mệt mỏi, khó thở

Sự mở rộng không kiểm soát được của các tế bào ung thư, cũng như việc ảnh hưởng đến các chức năng sinh lí bình thường của cơ thể khiến bệnh nhân cảm thấy mệt mỏi và khó chịu, không chỉ lúc làm việc nặng mà ngay cả lúc nghỉ ngơi.

Ngoài ra, các tế bào ung thư máu thường có xu hướng bao quanh tuyến ức. Điều này gây đau đớn và khó thở cho người bệnh, đôi khi bệnh nhân ung thư máu có thể ho hoặc khò khè.

- Sưng hạch bạch huyết

Một dấu hiệu thực thể khá rõ ở người bệnh ung thư máu là các hạch bạch huyết ở cổ , cánh tay, bẹn có thể sung to.

- Đau xương

Nguồn gốc của đau xương là bắt nguồn từ tủy xương – nơi sản xuất ra các tế bào máu. Đây có thể coi là một trong những triệu chứng chính của ung thư máu. Tùy theo mức độ của bệnh ma tần suất xuất hiện các cơn đau là khác nhau, thông thường chúng xuất hiện ở khớp xương chân, đầu gối, cánh tay và lưng,…

- Nhiễm trùng thường xuyên

Ung thư máu làm suy giảm chức năng của các tế bào bạch cầu – đây vốn là các tế bào có chức năng bao vệ cơ thể trước sự tấn công của các yếu tố bên ngoài. Điều này dẫn đến hậu quả là bệnh nhân thường xuyên bị nhiễm trùng do vi khuẩn, virus hoặc nấm.

- Dễ bị bầm tím

Khi bị ung thư máu, các tế bào máu bình thường liên tục bị thay thế bằng các tế bào máu non chưa hoàn chỉnh do đó ảnh hưởng đến chất lượng của máu, ví dụ như là tiểu cầu. Do đó, bệnh nhân ung thư máu dễ bị bầm tím và chảy máu không kiểm soát được.

3. Nguyên nhân gây ung thư máu là gì?

Hiện nay, tuy chưa xác định được chính xác nguyên nhân gây ra ung thư máu nhưng có một số yếu tố nguy cơ như sau:

- Tiếp xúc thường xuyên với hóa chất độc hại như benzene, formaldehyde hay tia xa.

- Nhiễm trùng virus EBV.

- Những người mắc các hội chứng di truyền cũng có khả năng mắc ung thư máu cao hơn

Mặc dù chưa thể xác định rõ nguyên nhân nhưng các nhà khoa học cho rằng ung thư máu cũng có thể do yếu tố di truyền. Nếu một trong 2 người (cha hoặc mẹ) là bệnh nhân ung thư bạch cầu thì đứa con của họ sinh ra thường có nguy cơ cao mắc bệnh này.

4. Các cách ngăn ngừa ung thư máu

- Tránh tiếp xúc với hóa chất

Để ngăn ngừa nguy cơ mắc ung thư máu chúng ta nên tránh tiếp xúc với các hóa chất nguy hiểm bao gồm: thuốc trừ sâu, benzen, thuốc diệt cỏ…

Đặc biệt là người nông dân còn chủ quan với việc phòng chống, những người hay tiếp xúc với các chất hóa học khi phát triển nông nghiệp. Nếu bạn bắt buộc phải tiếp xúc với các hóa chất, hãy cố gắng làm sao để giảm thiểu thời gian. Vì chỉ cần tiếp xúc trong một thời gian dài sẽ rất nguy hiểm

- Tránh tiếp xúc với bức xạ

Việc tiếp xúc với bức xạ thường xuyên cũng làm tăng nguy cơ mắc ung thư máu. Do đó, nếu bắt buộc phải làm việc trong môi trường bức xạ, bạn cần mặc đồ bảo hộ theo quy định.

- Tập thể dục thường xuyên

Tập thể dục thường xuyên giúp nâng cao sức khỏe, tăng cường sức đề kháng và giảm khả năng mắc bệnh,

- Chế độ ăn uống hợp lý

Một chế độ ăn uống lành mạnh phù hợp có thể giúp bản thân tránh được các tác nhân của bệnh ung thư, bao gồm ung thư máu. Chế độ ăn uống được khuyến khích nên có nhiều thành phần ngũ cốc nguyên hạt, trái cây và rau quả. Chúng chưa các hoạt chất có khả năng gây ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, ức chế sự sinh trưởng của tế bào ác tính, bên cạnh đó nó còn ngăn ngừa sự di chuyển, lây lan của các tế bào.

- Khám sức khỏe định kì

Bạn nên thường xuyên thăm khám và kiểm tra sức khỏe định kì đều đặn hàng năm. Từ đó, nắm rõ được tình trạng sức khỏe bản thân để tự biết cách làm thế nào để điều chỉnh chế độ sinh hoạt, ăn uống phù hợp cũng như phát hiện các dấu hiệu sức khỏe bất thường,

5. Các xét nghiệm để chẩn đoán ung thư máu

Để chẩn đoán bệnh ung thư máu, hiện nay các bác sĩ thường thực hiện các xét nghiệm như:

- Xét nghiệm máu, thường là xem công thức tế bào máu từ đó phát hiện ra sự bất thường nếu như mắc ung thư

- Thủ thuật chọc hút tủy xương: Các bác sĩ sẽ tiến hành gây tê, sau đó chọc hút tủy xương thường thực hiện ở vùng xương chậu phía sau, thời gian thực hiện khá nhanh khoảng 5 - 10 phút, mục đích để tìm các tế bào ung thư máu trong tủy dưới sự hỗ trợ của kính hiển vi.

6. Phương pháp điều trị ung thư máu

Hiện nay, phương pháp điều trị chủ yếu cho bệnh ung thư máu là thay tủy xương của người bệnh với tủy xương của người khỏe mạnh tương thích. Phương pháp này nhằm để thay thế phần tủy xương đã bị hư hỏng và kích thích sinh ra hồng cầu cũng như kìm hãm sự gia tăng đột biến của bạch cầu. Thông thường, người hiến tủy thích hợp nhất là người có chung huyết thống với người bệnh, Tuy nhiên, việc tìm được tủy xương thích hợp là rất khó khăn.

Ngoài cách ghép tủy (có thể sử dụng cuống rốn, cấy tế bào gốc....) còn có thể dùng các phương pháp thường sử dụng trong điều trị ung thư như: hóa trị, xạ trị. Ngoài ra, đối với dòng lympho còn có thể xạ trị màng não, ngăn ngừa tế bào phát triển lên não. 


Tác giả: Ninh Nguyễn Nguồn: VOH